Trung quốc với bài học Detroit

Lý Anh

Hương Cảng và Trung Quốc với bài học Detroit &

“Giấc mơ Mỹ” của dân Tàu ở thành phố hoang tàn

Ngày 18/07, Detroit là thành phố lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ đệ đơn phá sản khi Thị trưởng thành phố Dave Bing công bố rằng, ông Kevyn Orr, người được tiểu bang Michigan bổ nhiệm giải quyết tình trạng khẩn cấp, đã yêu cầu Tòa án Liên bang cho phép bảo hộ phá sản đối với Detroit. Tin này loan ra, dư luận Hương Cảng và nhiều thành phố ở Trung Quốc bàn tán xôn xao. Họ lo cho số phận của mình có nguy cơ dẫm lên vết chân của Detroit. Trong khi đó, một số dân Tàu thấy Detroit phá sản, thành phố hoang tàn, lại nghĩ rằng, đây là cơ hội thực hiện “Giấc mơ Mỹ” (American Dream) họ vẫn hằng mong ước.

Dtroit tuyên bố phá sản

Từng là thành phố công nghiệp hưng thịnh với tên gọi “Kinh đô xe hơi thế giới”, một trong bốn thành phố lớn nhất nước Mỹ, ngày 18/07/2013 Detroit tuyên bố nộp đơn xin phá sản với số nợ xấu từ 18 đến 20 tỷ Mỹ kim. Báo chí mô tả Detroit là thành phố lớn nhất Hoa Kỳ tuyên bố phá sản với quang cảnh hoang tàn, đèn đường không được thắp sáng, các dịch vụ công cộng kém hiệu quả, tỉ lệ thất nghiệp 18%, dẫn đến các tệ nạn xã hội, số người phạm tội cao nhất nước Mỹ. Các dịch vụ công cộng đang trong tình trạng suy sụp với khoảng 70.000 bất động sản bị bỏ hoang.

Dư luận cho rằng, nguyên nhân chính khiến thành phố này sụp đổ là nền công nghiệp chế tạo xe hơi ngày càng suy thoái. Các nhà bình luận nhận định, rằng con đường khiến Detroit phá sản hết sức dễ dàng. Đó là sự tổng hợp của các yếu tố: tham lam, ham muốn quyền lực chính trị và kế hoạch công tác không phù hợp với thực tế. Theo giới truyền thông, còn một nguyên nhân nữa khiến Detroi phá sản là, nhiều người dân từ bỏ Detroit đến sinh sống nơi khác khiến thành phố này chết dần chết mòn từ nhiều năm nay. Theo thống kê, năm 1950, dân Detroit có khoảng 2 triệu người nay chỉ còn 700.000. Người dân Detroit rời khỏi thành phố này do căng thẳng giữa các sắc tộc và không kiếm ra công ăn việc làm.

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 khiến cho giá nhiên liệu tăng vọt, cộng với cuộc suy thoái kinh tế sâu sắc đầu những năm 1970 là một đòn giáng mạnh vào ngành công nghiệp xe hơi vốn lừng lẫy một thời ở Detroit, khiến cho thành phố ngày càng thu được ít thuế, không đủ chi tiêu, phải vay mượn, kết quả nợ xấu ngày càng tăng, cuối cùng phải tuyên bố phá sản vào ngày 18/07/2013.

Rút bài học Detroit, nhiều người dân Hương Cảng và một số thành phố ở Trung Quốc đã nghĩ đến số phận của mình. Họ tự đặt câu hỏi: “Thành phố mình đang sinh sống có trở thành Detroit thứ hai, thứ ba hay không?”.

Detroit phá sản kinh tế,

Hương Cảng phá sản chính trị

Sau Đệ nhị Thế chiến, hàng công nghiệp nhẹ là mặt hàng chính của nền kinh tế Hương Cảng. Trong thập niên 1970, kinh tế Hương Cảng tăng trưởng với tốc độ bình quân hằng năm là 8,9%. Từ thập niên 80, kinh tế Hương Cảng di chuyển mau lẹ, từ chế tạo sang phục vụ, với tỷ lệ 90% GDP. Hầu hết các nhà máy đều dời qua Trung Quốc.

Những năm sau, nền kinh tế Hương Cảng chịu ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997. Dịch cúm gia cầm H5N1 cũng xuất hiện ở khu vực này vào năm đó. Nghiêm trọng nhất là dịch SARS năm 2003 đã ảnh hưởng khá nhiều đến nền kinh tế Hương Cảng.

Về chính trị, thời còn là thuộc địa của Anh Quốc, người dân Hương Cảng được sống tự do và dân chủ như người dân các nước Anh, Pháp, Mỹ… Năm 1997, Anh Quốc trao trả Hương Cảng cho Trung Cộng. Hương Cảng và Trung Quốc khác nhau về ý thức hệ, người dân không muốn sinh sống dưới chế độ cộng sản. Bởi vậy, trước khi Anh Quốc trao trả thuộc địa Hương Cảng cho Trung Cộng, 10% dân số Hương Cảng đã di dân sang nước khác. Cuộc thăm dò hằng năm của trường Đại học Hương Cảng vào cuối tháng 12/2012 cũng cho thấy, hơn 70% số người được hỏi trả lời rằng: Họ là người Hương Cảng, không phải người Trung Quốc.

Từ năm 1997 Trung Cộng cai trị Hương Cảng cho đến bây giờ, người dân xứ này không chấp nhận sự thống trị độc tài, độc đảng của nhà cầm quyền Trung Cộng. Cộng với sự lãnh đạo của nhóm người gọi là ‘đại biểu chức năng’ do Trung Cộng lựa chọn chiếm tới 50% số ghế từ Đặc khu trưởng Hương Cảng đến các ông bà nghị trong Hội đồng Lập pháp, khiến cho người dân bất mãn. Họ yêu cầu được phổ thông đầu phiếu, tự do bỏ phiếu bầu Đặc khu trưởng và các ông bà nghị trong Hội đồng Lập pháp, nhưng Trung Cộng cứ khất lần.

Cấu trúc đó đã khiến người dân Hương Cảng không có quyền bầu người lãnh đạo mình, phải chịu sự thống trị của một liên minh cầm quyền do các nhà tài phiệt, chính khách và tay sai của Trung Cộng liên kết lại. Hiện nay, nhà cầm quyền Hương Cảng ngày càng bị đánh giá thấp về tinh thần trách nhiệm và chức năng của mình. Bởi vậy, từ ngày Hương Cảng trở về với Trung Cộng, hằng năm đến ngày 01/07, thường diễn ra những cuộc biểu tình khổng lồ, hàng trăm ngàn người xuống đường tham dự đòi tự do và dân chủ, phổ thông đầu phiếu… khiến quan hệ giữa Hương Cảng và Bắc Kinh ngày càng căng thẳng.

Với tình hình thực tế như vậy, nhiều người dân cảm thấy Hương Cảng không khác gì Detroit. Hai thành phố này đều phá sản: Detroit phá sản về kinh tế, Hương Cảng phá sản về chính trị.

Trung Quốc với Detroit hoang tàn

Những người Trung Quốc “biết mình biết ta” (tri kỷ tri bỉ), sau khi nghe tin Detroit, là thành phố lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, đệ đơn phá sản, đều nghĩ rằng tấn bi kịch của Detroit có thể là tấm gương soi sáng cho nhiều thành phố Trung Quốc, không nên thấy người ta phá sản thì… mừng thầm trong bụng.

Trong thực tế, Trung Quốc có nhiều thành phố tương tự Detroit, kinh tế ngày càng suy sụp, nếu không dựa vào kinh tế tập quyền được trung ương giúp đỡ, đã phá sản từ lâu. Phải khẳng định rằng nhiều thành phố Trung Quốc còn kém xa Detroit, nơi mà ngành công nghiệp đã có hơn 100 năm lịch sử. Trong vài chục năm trở lại đây, hầu hết các thành phố ở Trung Quốc phải dựa vào số tiền bán đất đai đầu tư vào lĩnh vực khác, hoặc bán đất xây dựng bất động sản, xây dựng cơ sở hạ tầng. Hiện nay, các thành phố này đang trong tình trạng nợ cao như núi. Gần đây, giới truyền thông Trung Quốc tiết lộ nợ của chính quyền địa phương đã vượt quá trăm ngàn tỷ nhân dân tệ, đến nỗi không có tiền trả lương cho công nhân viên chức. Qua đó có thể nói rằng, nhiều thành phố Trung Quốc đã sớm bước vào tình trạng phá sản như Detroit ngày nay.

Nhiều nhà quan sát nhận định rằng, trong lịch sử nhân loại chưa có nơi nào xây dựng thành phố quy mô lớn như ở Trung Quốc. Có những nơi mấy năm trước không bóng người, lại lập kế hoạch xây dựng thành phố với quy mô hàng triệu người.

Một đất nước đông dân nhất thế giới, các tòa nhà cao tầng và các khu dân cư mới xây dựng phải là nơi thu hút nhiều người tới sinh sống. Nhưng… quan sát kỹ qua những bức hình do vệ tinh chụp được không ít người sửng sốt: Nhiều tòa nhà công cộng với không gian mở rộng vắng lặng không một bóng người.

Điều đáng nói là, những nơi được gọi là “thành phố ma” (không có người ở) tương tự như Khang Ba Thập ở Trung Quốc rất nhiều. Đó là Uy Hải, Nhũ Sơn thuộc tỉnh Sơn Đông; Tân Hải thuộc thành phố Thiên Tân; Ngoại Hoàn ở Thượng Hải, Tây Thành ở Hàng Châu… Nhiều đến nỗi hiện nay, không ai t

Dưới chế độ kinh tế tập quyền, nhà cầm quyền Trung Cộng không thể ngồi nhìn chính quyền địa phương phá sản, đã ra tay cứu trợ vào lúc nguy cơ xảy ra ác liệt nhất. Nếu chính quyền trung ương Trung Quốc không viện trợ sẽ xuất hiện nhiều thành phố tương tự như Detroit. Dù có viện trợ, tương lai không xa, Trung Quốc vẫn có nhiều thành phố như Detroit, vì kinh tế Trung Quốc ngày càng suy sụp.

“Giấc mơ Mỹ” của một số dân Tàu

Detroit phá sản, thanh phố hoang tàn, một số dân Tàu coi đây là cơ hội giúp họ thực hiện “Giấc mơ Mỹ” từng mơ ước bấy lâu nay.

Theo một số tin trên mạng www.allvoices.com, so với giá nhà quá cao ở Trung Quốc, bất động sản ở Detroit hiện nay quá rẻ. Một số dân Tàu chuyên kinh doanh ngành địa ốc, “cóc ngồi đáy giếng, coi trời bằng vung”, không cần tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thành phố Detroit phá sản và hoang tàn đến mức độ nào, có ý định mang tiền đến Detroit mua bất động sản thực hiện “Giấc mơ Mỹ” của mình.

Ms Chen, một chuyên viên địa ốc ở Detroit, cho biết gần đây nhận được nhiều điện thoại hoặc email của một số nhà đầu tư Trung Quốc nhờ nghiên cứu xem họ có thể mua một lúc dăm ba chục căn nhà không. Thậm chí có người còn muốn mua trên 100 căn, với hy vọng khi kinh tế Mỹ phục hồi, sẽ là cơ hội giúp họ “hốt bạc” và thực hiện “Giấc mơ Mỹ” từng mơ ước bấy lâu nay.

Gần đây, trong một cuộc giao địch của ngành địa ốc ở Bắc Kinh, nhiều người đã bày tỏ quyết tâm mang tiền đến Detroit mua nhà đầu tư. Ngụy tiên sinh, chuyên viên địa ốc thành phố Bắc Kinh, nói với giới truyền thông rằng nhiều nhà đầu tư Trung Quốc cho biết họ sẽ đầu tư vào bất động sản ở Detroit, sau khi kinh tế Mỹ phục hồi, họ hy vọng sẽ tìm được cách chấn hưng lại ngành công nghiệp xe hơi từng phát triển mạnh ở thành phố này. Dù nhiều công ty lớn sản xuất xe hơi nổi tiếng đã di chuyển từ Detroit đến các thành phố khác họ cũng mặc. Đúng là “cóc ngồi đáy giếng, coi trời bằng vung”.

Ms Chen, chuyên viên địa ốc ở Detroit, cũng nói cho một số ký giả quan tâm đến chuyện dân Tàu đầu tư vào Detroit biết rằng nhiều nhà đầu tư Trung Quốc muốn đầu tư ở Detrot sau khi đến sân bay Detroit Metropolitan Wayne County Airport, gọi điện cho cô, cô nói với họ thuê taxi đi khắp thành phố Detroit xem xét kỹ, nếu thấy hứng thú thì gọi điện thoại cho cô để bàn chương trình làm việc, nhưng hầu hết những người đó không hề gọi lại cho cô. Cô nghĩ, sau khi tận mắt xem Detroit hoang tàn, họ đã bỏ những ý nghĩ ngông cuồng là thực hiện “Giấc mơ Mỹ” trên mảnh đất Detroit hoang tàn.

Cơn sốt đến Detroit đầu tư của một số nhà giàu Trung Quốc đã khiến Bộ Ngoại giao Trung Quốc phải chú ý đến. Họ cảnh báo dân Tàu muốn đến đầu tư ở Detroit phải đề phòng nguy hiểm, không phải có tiền muốn làm gì thì làm. Nhiều người định vào khoảng tháng 08/2013 đến Detroit đầu tư bất động sản, đến nay vẫn chưa được cấp chiếu khán nhập cảnh Mỹ.

Lý Anh