Dân Luận: Hiện nay bản ebook của cuốn sách mới nổi của tác giả Trần Đĩnh, cuốn Đèn Cù, đang được phát tán rộng rãi trên mạng internet và có thể được tải xuống miễn phí. Điều này chắc chắn có ảnh hưởng tới vấn đề bản quyền của tác giả và nhà xuất bản. Luật sư Trịnh Hữu Long và Killershark France và Vi K. Trần cho chúng ta biết một số điều quanh sự kiện này như sau.
Tôi hơi thắc mắc về bản quyền cuốn Đèn Cù của Trần Đĩnh.
Theo luật, bản quyền của một tác phẩm gồm hai phần, quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân gắn với tác giả, đó là quyền được đứng tên, quyền công bố, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Quyền tài sản là quyền phân phối, sao chép, kinh doanh tác phẩm.
Tôi không rõ thực tế vụ việc này thế nào, nhưng theo thông lệ, khi tác giả đã ký hợp đồng với Nhà xuất bản để ra sách và hưởng nhuận bút, thì tác giả chỉ còn quyền nhân thân, còn quyền tài sản đã được chuyển giao sang cho nhà xuất bản. Nghĩa là Trần Đĩnh không có quyền phân phối tác phẩm nữa, mà chỉ có nhà xuất bản Người Việt mới có quyền làm.
Trên thực tế, Người Việt đã phân phối bản in của Đèn Cù. Việc có phân phối bản điện tử (PDF) hay không, Trần Đĩnh không còn là người có quyền quyết định nữa, mà phải là Người Việt.
Tuy vậy, theo dõi vụ việc, tôi không thấy Người Việt có thông báo nào về việc xuất bản bản PDF, trong khi đó nhiều người lại nói rằng tác giả Trần Đĩnh đã cho phép. Như vậy tôi thấy hơi trái thông lệ. Dù Trần Đĩnh có viết cuốn sách đó để kiểm tiền hay không, việc phân phối và phát tán bản PDF có vẻ đã trái luật bản quyền. Việc mọi người có nhã ý gửi tiền cho tác giả, tôi cho là cũng không đúng địa chỉ. Địa chỉ cần chuyển tiền là... nhà xuất bản.
(Tôi không bàn đến ý nghĩa chính trị và sứ mệnh của cuốn sách. Đây thuần túy là vấn đề pháp lý)
______________________
Killershark France: Trên trang 4 của bản PDF ta thấy ghi rõ thế này: © Tác giả và Người Việt Books giữ bản quyền. Nghĩa là tác giả thủ đắc 50% quyền khai thác bản quyền, bên cạnh quyền nhân thân.
Trên thực tế, contrat kí kết giữa NXB và tác giả có rất nhiều loại ràng buộc, từ chặt chẽ nhất như bạn vừa viết trong stt với thời gian cụ thể (5 năm, 10 năm... chẳng hạn) tác phẩm chính lẫn tất cả các tác phẩm phái sinh cho đến lỏng lẻo nhất là cùng hợp tác kinh doanh.
Về bản PDF đang phát tán trên mạng, nếu bạn có tải xuống và đọc, sẽ thấy đây chỉ là bản đang trong quá trình biên tập. Vì lý do nào đó, bản này bị lọt ra ngoài và lan truyền khá rộng rãi.
Để "ứng phó" với việc này, (tức là đứng trước một sự đã rồi), tác giả đã lên tiếng như thế là chính đáng và đúng mực. Bên cạnh đó, hôm qua đại diện của Nguoi Viet Book cũng đã lên tiếng với nội dung như sau:
Thông tin được cập nhật vào 18:30 ngày 06/09/2014 (Paris):
Ông Đinh Quang Anh Thái, người chịu trách nhiệm xuất bản quyển ĐÈN CÙ vừa cho biết cũng như tác giả, Người Việt chủ trương phổ biến quyển sách này càng rộng rãi càng tốt, do đó không đặt vấn đề lợi nhuận làm trọng.
File PDF đang lưu truyền như trong stt này là bản đang trong quá trình biên tập do ông và 2 cộng sự khác chịu trách nhiệm. Theo ông Thái, việc file này được/bị phát tán rộng rãi chỉ đem đến một điều đáng tiếc nhỏ là bạn đọc phải đọc bản chưa được chỉnh sửa chính xác sau cùng.
Như vậy là cho đến nay, việc lưu truyền file PDF này đều không gặp sự phản đối từ phía tác giả cũng như phía người có trách nhiệm của Người Việt Books.
Hy vọng các thông tin trên giải đáp được phần nào thắc mắc của bạn!
______________________
Luật sư Vi K. Tran: Vì Người Việt Books là một nhà XB ở Mỹ, có 1 vài lời góp vui ở đây nhá. Đây không phải là ý kiến luật pháp mà chỉ dùng vào mục đích thảo luận, LS không chịu trách nhiệm nếu cá nhân nào sử dụng các ý kiến dưới đây như là 1 hướng dẫn về pháp lý :
Dưới đạo luật US Copyrights Act Title 17, một tác giả có được năm quyền lợi từ một tác phẩm, đó là:
1. Quyền được in ấn và tái bản tác phẩm;
2. Quyền đưọc sáng tác những tác phẩm tiếp theo;
3. Quyền được phân phối tác phẩm đến công chúng;
4. Quyền được trình diễn tác phẩm nơi công cộng; và
5. Quyền được trưng bày tác phẩm nơi công cộng
1. Quyền được in ấn và tái bản tác phẩm;
2. Quyền đưọc sáng tác những tác phẩm tiếp theo;
3. Quyền được phân phối tác phẩm đến công chúng;
4. Quyền được trình diễn tác phẩm nơi công cộng; và
5. Quyền được trưng bày tác phẩm nơi công cộng
Vì NXB là người phải chịu trách nhiệm về tài chính khi họ phải bỏ tiền ra đầu tư vào in ấn và phổ biến tác phẩm, nên trong 1 bản hợp đồng thông thường cho in ấn và phát hành sách ở Mỹ, NXB sẽ mua lại quyền được in ấn và tái bản tác phẩm và quyền được phân phối tác phẩm dưới mọi hình thức (ebooks, audio books, etc.) và có hiệu lực trên toàn thế giới (world exclusive right) và sẽ có hiệu lực trong toàn thời gian mà bản quyền được công nhận theo luật định (70 năm sau ngày mất của tác giả). Do đó, những quyền còn lại, nếu tác giả vẫn muốn giữ lại cho bản thân, thì trên mỗi bìa sách in ra đều có ghi tác giả và NXB đồng giữ bản quyền (copyrights) vì thật sự là tác giả chỉ chuyển nhượng quyền in ấn, tái bản và phổ biến tác phẩm.
Một hợp đồng in ấn tác phẩm giữa NXB và tác giả ở Mỹ thường là được soạn thảo bởi NXB và luật sư của họ. Do đó những quyền mà họ chắc chắn muốn nắm được là như đã nêu trên vì nếu không, NXB sẽ đứng trước nguy cơ họ không có quyền làm gì cả trong khi lại là người phải chịu trách nhiệm cho việc xuất bản.
Vì vậy, thắc mắc của bác Hự thì đúng theo tinh thần tư duy của LS vì LS nào viết cái bản hợp đồng trong những trường hợp như thế này mà lại không lường trước tình huống in ấn và phổ biến chưa/không xin phép và phải bảo vệ cho NXB chứ. Việc chắc chắn là NXB đang nắm quyền in ấn, tái bản và phổ biến toàn thế giới, nên liên lạc xin phép NXB là đúng nhất.
______________________
Killershark France: Một cách phổ quát thì như bạn Vi vừa còm. Tuy nhiên, trên thực tế, các quyền và nghĩa vụ giữa NXB và tác giả sẽ được điều chỉnh cho thích hợp với ý chí của hai bên, từ đó phát sinh ra nhiều dạng khế ước. Bên cạnh đó, quyền thứ nhất thường chỉ được giới hạn trong một thời gian ngắn nhất định như 3 năm, 5 năm hay 10 năm chẳng hạn. Sau đấy, tùy vào tình hình thực tế và ý chí của cả hai bên mà khế ước có thể được ký lại hay không.
______________________
Vi K. Tran: Đúng vậy bạn Killershark, có nhiều yếu tố quyết định thời gian của việc chuyển nhượng, chằng hạn như độ nổi tiếng của tác giả/tác phẩm, lợi nhuận của NXB, v.v. Nhưng mình nghĩ ngay hiện tại thì NXB đang nắm giữ quyền số 1 và số 3 Nếu không thì LS của NXB chắc sẽ gặp vấn đề hehe Ở đây chưa bàn đến "Fair Use Doctrine" trong luật bản quyền của Mỹ :D
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét